وز من اثری نیست جز این لفظ که گویند، این شعر بخوانید که این شعر ِ فلانست

دارم یک شعر از مسعود سعد می‌خوانم به نام پنج وصف. نگاه تازه‌ای است به شعر و خود ارجاع گری ویژه‌ا‌ی دارد که کمتر دیده‌ام در آثار نظم فارسی. شعر از پنج قسمت تشکیل می‌شود و هر قسمت توصیف چیزی است. توصیف‌ها به ترتیب عبارت‌اند از توصیف ِ: پیل، اسب، خنجر، کِلک، باده

اولا که در این شعر، مسعودسعد برای اولین‌بار در شعر فارسی از عنصر توصیف برای خود ِ توصیف استفاده می‌کند. در شعر ِ پیش از مسعودسعد تقریبا چنین اتفاقی نادر است. یعنی من ندیده‌ام تا به حال که شاعری با آگاهی به اینکه دارد یک ساختار را بر پایه‌ی توصیف، پایه‌ریزی می‌کند دست به این کار بزند. اگر هم قبل از مسعودسعد بوده‌اند اشعاری که شاعر حتی بیت‌های متوالی را به وصف چیزی پرداخته، این توصیف جنبه‌ی ابزاری داشته که هدفش متن شعر نبوده، مقدمه‌ای بوده بر یک مدح، یا یک تمثیل برای بیان چیزی دیگر، یا حالا هر چیز دیگر

اما پنج وصف به گمان من به همین دلیل قابل توجه است. مسعودسعد خیلی خوب می‌داند دارد چی کار می‌کند. این آدم دارد ساختار جدید در شعر به وجود می‌آورد، از این نظر مطمئنم می‌داند دارد چی کار می‌کند. برای اینکه غیر از توصیف اول که پیل باشد باقی وصف‌ها از جایی شروع می‌شوند که توصیف قبلی پایان می‌پذیرد. شاعر هر کدام از این تکه‌ها را که هیچ ارتباطی در ظاهر با هم ندارند به وسیله‌ی یک کلمه مرتبط می‌کند. توصیف پیل این طوری تمام می‌شود

ز هیچ چیز نترسد، به سان ِ نیزه

ز هیچ باک ندارد، به سان ِ خنجر

بعد قطعه‌ی بعدی این طوری شروع می‌شود:

چگونه خنجری آن خنجری که وصفش

همی نگنجد کس را به خاطر اندر

باز توصیف خنجر این طوری تمام می‌شود

همیشه باشد از او مملکت به رونق

چو کِلک باشد با او همیشه یاور

و توصیف بعدی این جوری شروع می‌شود

چگونه کلکی، کلکی کزو بزاید

هزار معنی چون زاید او ز مادر

بعد نکته دیگری که توی همین شعر برام جالب بود این است که یک کارهای بامزه‌ای هم با شعرش انجام داده. مثلا:

اگر چه شعر رهی نیست شهریارا

به لفظ و معنی با شعرها برابر

بکرد بنده‌ات این پنج وصف ِ نادر

که در صفات معانی نشد مکرّر

تمام کرد یکی مدحتی چو بستان

ز وزن و معنی لاله ز لفظ عبهر

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع

ز وزن مجتث باشد سه حرف کمتر

این شعر دارد خودش را در خودش توضیح می‌دهد. حتی دارد علم عروض را در شعر خودش توضیح می‌دهد که: آی خواننده. من توی بحر مخبون مقصور سروده‌ام این شعر را، منتهی رفته‌ام سه حرف‌اش را کسر کرده‌ام و این ابتکار خود من است. ببینید که مسعودسعد چه طور خود ارجاع گری به وجود می‌آورد برای شعرش؟ ببینید این آدم چه قدر دارد آگاهانه این ترفندها را به کار می‌برد، از عناصر به جا و دقیق استفاده می‌کند و شعرش حقیقتا نسبت به زمانه‌ی خودش و سنت‌های شعری زمانه خودش تازه است
براهنی در کتاب چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم می‌نویسد: چرا شاعر کهن به ندرت شعر خود را توضیح می‌دهد و شاعر جدید، مثلا نیما و بعد از نیما، شعر خود را توضیح می‌دهند؟
علت آن است که فرم شعر شاعر کهن قبلا توضیح داده شده بود. یعنی نت فرم از پیش نوشته شده بود و شاعر با اجرای شعرش، این نت را اجرا می‌کند

اما می‌بینید که مسعودسعد برخلاف هم عصرهای خودش این سنت را می‌شکند.